7 days of PowerPoint templates, graphics & videos - for free!* Unlimited asset downloads! Start 7-Day Free Trial
Advertisement
  1. Business
  2. Finance

Làm thế nào để đọc một báo cáo thu nhập

Read Time: 13 mins
This post is part of a series called Fundamentals of Financial Statements.
How to Read a Balance Sheet

Vietnamese (Tiếng Việt) translation by Thùy Trang (you can also view the original English article)

Đi theo đồng tiền.

Đó là một châm ngôn kiểu cũ của các phóng viên, nhưng nó cũng hiệu quả trong các lĩnh vực khác của cuộc sống nữa. Nếu bạn muốn hiểu một công ty làm việc thế nào, chẳng hạn, chẳng có chỗ nào tốt hơn là nhìn vào báo cáo tài chính của họ. Bạn có thể thấy chính xác cách mà công ty kiếm tiền, rủi ro họ chịu đựng là bao nhiêu, liệu họ đang phát triển hay tê liệt, và nhiều thứ khác.

Tuy nhiên, vấn đề là bạn cảm thấy như kiểu mình phải có bằng MBA để giải mã những báo cáo này. Thu nhập hoạt động? Chi phí SG&A? Thu nhập ròng từ các hoạt động đã ngừng? Mấy thứ này là sao?

Tin tốt là đằng sau sự phức tạp, câu chuyện thực ra tương đối đơn giản. Một khi bạn đã học được vài thuật ngữ chính, bạn có thể đọc và hiểu nhiều doanh nghiệp khác nhau mà bạn muốn tìm hiểu. Học về các thuật ngữ này chính là điều bài hướng dẫn mang đến.

Trong 3 loại báo cáo tình chính chủ yếu, báo cáo thu nhập là thứ quan trọng nhất, vì nó kể câu chuyện về cách công ty kiếm tiền (hay đôi khi là lý do vì sao nó không kiếm được tiền). Chúng ta sẽ nhìn vào bảng cân đối và báo cáo dòng tiền trong các hướng dẫn sau, nhưng bây giờ chỉ tập trung vào báo cáo thu nhập, đôi khi còn được gọi là báo cáo lời lỗ, gọi tắt là P&L.

Chúng ta sẽ đi qua báo cáo này từ trên xuống dưới, giúp bạn hiểu nó được cấu trúc thế nào và từng dòng khác nhau có ý nghĩa ra sao. Chúng ta sẽ sắp xếp lại qua các loại chi phí khác nhau, và xem chúng nói với ta điều gì về doanh nghiệp. Và chúng ta sẽ phân tích các dòng khác bạn thấy trong báo cáo, như “thu nhập ròng từ hoạt động đã ngừng” chẳng hạn.

Bạn có thể tiếp tục theo dõi bằng mẫu dữ liệu chúng tôi cung cấp, và rồi chúng ta sẽ dùng những gì mình đã học để giúp bạn hiểu trường hợp thực tế: báo cáo thu nhập mới nhất của Apple. Cuối cùng chúng ta sẽ xem xem các báo cáo của công ty Châu Âu khác với Mỹ thế nào.

Cuối cùng, bạn sẽ có thể đọc một báo cáo thu nhập của bất kỳ công ty nào trên thế giới, và tự tin rằng mình hiểu được điều gì đang xảy ra với công ty này.

1. Từ dòng đầu tới dòng cuối

Đôi khi bạn sẽ thấy các biến thể trong báo cái tài chính của các công ty khác nhau. Họ có thể lựa chọn trình bày các chi tiết khác nhau, thứ tự trình bày hay thuật ngữ hơi khác chút xíu. Nhưng cấu trúc cơ bản của mọi báo cáo thu nhập là như nhau.

Dòng đầu tiên cho bạn con số tổng lượng tiền mà công ty nhận vào trong năm. Rồi bạn sẽ thấy các con số trở nên nhỏ dần, nhỏ dần khi mọi chi phí công ty được trừ đi, cho tới, cuối cùng bạn đi đến con số “dòng cuối”, được gọi là thu nhập ròng.

Vậy hãy bắt đầu từ trên, và xem xem mỗi dòng có ý nghĩa gì.

Chúng ta sẽ dùng báo cáo thu nhập của một công ty hư cấu, CoolGadget Corp để làm ví dụ. Bạn có thể tải về bảng tính thể hiện bên dưới:

Doanh thu

Năm 2013, CoolGadget bán đi 1,000 dụng cụ, giá 100 đô mỗi cái, vì vậy nó sẽ cho ra con số tổng 100,000 đô trước khi trừ đi các chi phí. Đây là điểm đầu của báo cáo thu nhập: dòng “đầu tiên” về tổng doanh thu. Doanh thu đã tăng hơn gấp 3 so trong vài năm gần đây, vì vậy công ty trông có vẻ khỏe mạnh.

Chi phí doanh thu

Mỗi công cụ này, dĩ nhiên, cần tiền để sản xuất và phân phối chúng. Chính xác là mỗi cái 30 đô, vậy tổng “chi phí doanh thu” là 30,000 đô. Chi phí đó cũng đang tăng, nhưng đó là điều đã được dự đoán trước khi công ty phát triển.

Chúng ta cần trừ chi phí doanh thu ra để có một cái nhìn rõ ràng hơn về việc công ty kiếm được bao nhiêu. Vậy 100,000 trừ đi 30,000, chúng ta còn lại 70,000 đô, đây được gọi là “lợi nhuận gộp”.

Chi phí vận hành

Chi phí của một công ty bao gồm nhiều thứ hơn chi phí tạo ra sản phẩm. CoolGadget cần một đội ngũ nghiên cứu để thiết kế các dụng cụ tốt hơn cho năm sau, để không bị lạc hậu. Trên hết, họ cần chi tiền cho việc marketing và quảng cáo để thu hút khách hàng mới, và tuyển dụng lực lượng sale để đảm bảo dụng cụ của mình sẽ được nhập kho trên tất cả các cửa hàng điện máy tốt nhất. Và rồi còn việc vận hành, và nhân viên hành chính, rồi chi phí trần của tổng văn phòng.

Chi phí nghiên cứu được liệt kê trong mục “nghiên cứu và phát triển”, gọi tắt là R&D. Các chi phí khác được gọi là SG&A: bán hàng, chi phí chung và chi phí hành chính. Gộp lại, chúng tạo ra “chi phí vận hành.”

Năm 2013 các chi phí này tổng cộng chiếm 30,000 đô, khiến chúng ta chỉ còn lại 40,000 đô “thu nhập vận hành”. Đây là tiền công ty kiếm được từ các hoạt động chung của họ, trước khi tính toán mục cuối cùng của phần chi phí.

Và đây là một chi tiết đáng ngại nhẹ: CoolGadget chẳng chi gì hết cho việc nghiên cứu và phát triển trong năm 2013. Trông như thể họ đang ráng bòn rút lợi nhuật bằng cách sa thải cả đội ngũ R&D. Tốt cho số liệu năm nay rồi đấy, nhưng không phải một chiến lược hay cho tương lai. Đó là lý do vì sao chúng ta cần nhìn xa hơn con số trên đầu và xem câu chuyện thực sự mà báo cáo thu nhập đang thể hiện.

Lãi suất và thuế

À, có vẻ CoolGadget đã vay hơi nhiều đấy. Họ tốn 30,000 đô mỗi năm để trả lãi suất, cuốn bay gần hết lợi nhuận. Rồi có thêm hóa đơn thuế 2,000 đô từ IRS.

Tốt hơn nên tìm hiểu một chút tại sao chi phí lãi vay lại cao như vậy – để làm điều này, chúng ta sẽ kiểm tra bảng cân đối trong bài hướng dẫn tuần tới.

Tuy vậy, bây giờ, chúng ta sẽ đi qua báo cáo thu nhập từ trên xuống dưới, bắt đầu từ con số 100,000 đô doanh thu và liệt kê mọi chi phí khác nhau mà công ty đã phát sinh. Tới lúc cho dòng cuối rồi.

Thu nhập ròng

Các công ty đã quá tập trung vào dòng cuối của báo cáo thu nhập đến mức thuật ngữ này phát triển vượt qua ranh giới của thế giới kinh doanh và thành một thuật ngữ chung – hay sáo ngữ, tùy vào quan điểm của bạn – nghĩa là “phần quan trọng nhất.”

Cũng dễ hiểu tại sao. Thu nhập ròng là thứ còn lại khi tất cả chi phí đã được trừ đi. Nó là lợi nhuận được chia cho các cổ đông vào cuối năm – cho dù là trực tiếp dưới dạng cổ tức, hay gián tiếp bằng việc tái đầu tư vào công ty và khiến các cổ đông hưởng lợi từ việc giá cổ phiếu tăng.

Thu nhập ròng là chỉ số quan trọng nhất về khả năng sinh lời, tuy nhiên, chúng ta đã bắt gặp những chỉ số khác trong cuộc hành trình từ đầu đến cuối bảng báo cáo. Có lợi nhuận gộp, chẳng hạn, và thu nhập vận hành. Các thuật ngữ này cho chúng ta các cách khác nhau để nói về công ty. Bạn có thể nói, chẳng hạn, rằng CoolGadget phát triển mạnh về lợi nhuận gộp, nhưng yếu kém về thu nhập vận hành.

Trong vài báo cáo thu nhập bạn sẽ thấy các chỉ số khác, như EBIT (thu nhập trước lãi và thuế). Đôi khi các loại chỉ số sinh lợi khác nhau có thể làm bạn bối rối, nhưng bạn thấy đó, cấu trúc cơ bản của báo cáo thu nhập rất đơn giản: bắt đầu từ doanh thu “trên cùng”, trừ đi tất cả chi phí và kết thúc với thu nhập ròng “dưới cùng”.

2. Các dòng khác

Giờ thì khi đã xem qua cấu trức cơ bản, hãy phân tích vài dòng khác mà bạn thường thấy.

Các công ty thường liệt kiê nhiều thu nhập hoặc khoản lỗ hơn từ “các hoạt động đã ngừng”. Đó là khi một công ty đã kiếm lời hoặc chịu lỗ từ một hoạt động kinh doanh đã được bán hoặc đóng cửa.

Ví dụ, bạn có thể thấy rằng CoolGadget Corp chịu lỗ 20,000 đô từ những hoạt động ngừng trong năm 2012. Tuy nhiên, chúng ta không quá lo lắng về nó, vì các đơn vị sinh lỗ giờ đã được bán, và không còn kéo chân công ty nữa.

Đôi khi bạn cũng sẽ thấy “các mục bất thường” được chia ra khỏi dòng đáy. Đây có thể là một khoản lời hoặc lỗ, nhưng nó là một sự kiện một lần sẽ không lặp lại. CoolGadget chịu lỗ 25,000 đô năm 2012 vì nhà máy bị thiệt hại bởi bão Sandy.

Thông thường bạn có thể bỏ qua các mục bất thường khi phân tích triển vọng dài hạn của một công ty, vì cũng như định nghĩa, chúng sẽ không xảy ra lần nữa. Chỉ cần đảm bảo công ty không viện cớ “bất thường” quá nhiều lần!

Cuối cùng, bạn thường sẽ thấy các tỉ lệ dưới đáy, đặc biệt là thu nhập trên cổ phần. Đây là điều quan trọng với các cổ đông hay nhà đầu tư tiềm năng, vì nó giúp họ tính toán xem mức giá cổ phiếu bao nhiêu là hợp lý. Nó là một bài toán đơn giản: chia thu nhập ròng cho tổng số cổ phiếu.

3. Thế giới thực: tài khoản của Apple

Giờ thì khi đã xem qua mọi thứ, hãy nhìn vào một bảng báo cáo thu nhập thực tế. Đây là báo cáo của Apple Inc. năm 2013, thể hiện tại trang 45 báo cáo thường niên của họ.

Bạn sẽ thấy vài thuật ngữ hơi khác đi. Dòng trên cùng là “Doanh thu ròng”, và thứ chúng ta gọi là “lợi nhuận gộp” được gọi là “biên gộp”, chẳng hạn. Nhưng cấu trúc cơ bản có thể dễ dàng nhận ra ngay lập tức từ bảng báo cáo thu nhập CoolGadget của chúng ta.

Chúng ta có thể thấy doanh số phát triển ở một mức vừa phải qua hàng năm, nhưng biên gộp thực ra là giảm chút ít trong năm 2013. Điều này chỉ ra rằng chi phí để sản xuất iPad và iPhone đã cao hơn. Apple vẫn tiếp tục tăng chi tiêu vào mảng nghiên cứu, một dấu hiệu tốt, nhưng điều đó nghĩa là thu nhập vận hành cũng sẽ giảm. Dòng cuối cùng: thu nhập ròng đã giảm lần đầu tiên sau hơn một thập kỷ.

Báo cáo thường niên của Apple cũng cung cấp nhiều chi tiết hơn, cho bạn biết họ kiếm bao nhiêu từ iPad, iPhone và Mac, họ kiếm bao nhiêu từ các phần khác nhau của thế giới, chi phí được phân chia thế nào v…v… Nhưng ở cấp độ cao, một báo cáo thu nhập “cứng” là điều khá dễ hiểu, bạn có nghĩ vậy không?

4. Sự khác biệt mang tính quốc tế

Tới đây chúng ta đã xem qua mẫu của Mỹ. Có vài sự khác biệt với các công ty có trụ sở nước ngoài, nhưng tin tốt là họ không phải đa số. Đã có nhiều nỗ lực trong các năm gần đây để chuẩn hóa các nguyên tắc kế toán trên các quốc gia khác nhau, vì vậy cấu trúc cơ bản sẽ khá dễ nhận diện.

Ví dụ, đây là một báo cáo thu nhập của gã khổng lồ dược phẩm Anh Quốc là GlaxoSmithKline plc (GSK).

Có thể điều đầu tiên bạn nhận ra là dòng đầu viết “doanh số”. Đừng lo lắng, đó chỉ là cách người Anh nói về “doanh thu”. Và dòng cuối cùng được gọi là “lợi nhuận năm sau thuế” thay vì “lợi nhuận ròng”.

Có những khác biệt nhỏ khác nữa. Lãi suất được liệt kê cao hơn 1 chút so với báo cáo của Mỹ, chẳng hạn, và được gọi là “thu nhập tài chính”/ “chi phí tài chính”.

Nhưng ít ra bạn có thể thấy, cấu trúc cơ bản là giống nhau. Bạn vẫn có thể đọc được báo cáo thu nhập với cùng các quy luật đã học tại Mỹ.

Nó giống nhau với các quốc gia Châu Âu khác: chút xíu khác biệt, nhưng quy luật cơ bản như nhau. Đây là báo cáo thu nhập của nhà sản xuất xe hơi Volkswagen AG:

Hiểu câu chuyện kinh doanh

Bây giờ bạn có thể đọc một báo cái thu nhập, và dùng nó để hiểu câu chuyện mà doanh nghiệp đang kể. Cho dù bạn muốn hiểu các tài khoản của chính công ty mình, đánh giá đối thủ cạnh tranh, hay tìm các cơ hội đầu tư, bạn cũng đã có thể bắt đầu làm với sự tự tin cao hơn.

Với các công ty công khai, báo cáo thu nhập rất dễ kiếm. Lựa chọn tốt nhất là một trang web về tài chính như Morningstar hay Yahoo Finance, các báo cáo luôn có sẵn để đánh giá. Chúng được đăng dưới format tiêu chuẩn, giúp bạn so sánh nhiều công ty khác nhau.

Nếu bạn muốn bản báo cáo gốc của công ty, với các bình luận và giải thích kèm theo, bạn có thể tải về báo cáo thường niên mới nhất từ trang web của công ty, thường được để trong mục “Quan hệ nhà đầu tư”, hoặc truy cập các báo cáo được tổng hợp bởi Ủy Ban Chứng Khoán.

Hãy thử tìm vài công ty khác nhau và tìm hiểu câu chuyện mà họ đang kể cho bạn qua các bao cáo của họ. Để ý tới các xu hướng từ năm này sang năm khác, và bắt đầu hỏi các câu hỏi nếu bạn không thấy sự phát triển liên tục, hoặc một mục chi phí nào đó có vẻ đặc biệt cao.

Với sự thực hành, nó sẽ trở nên ngày càng dễ. Nếu bạn bắt gặp một bảng cân đối và không biết cách đọc nó, đừng lo lắng: chúng ta sẽ tìm hiểu nó tiếp theo.

Tín dụng đồ họa: Đường đồ thị được thiết kế bởi Kenan Sulayman từ dự án Noun. Bàn tính được thiết kế bởi Alice Mortaro từ dự án Noun.

Advertisement
Did you find this post useful?
Want a weekly email summary?
Subscribe below and we’ll send you a weekly email summary of all new Business tutorials. Never miss out on learning about the next big thing.
Advertisement
Scroll to top
Looking for something to help kick start your next project?
Envato Market has a range of items for sale to help get you started.